مسيحي بود و در زمان مقتفي (902 تا 908) اسلام آورد. از آثار اوست كتاب الخراج (كه از قرار معلوم پس از 928 تأليف شده‌) حاوي گزارشي از سازمان خدمات پستي و داراي اطلاعات‌ جغرافيايي فراوان است‌. اين اطلاعات اساساً از نوع مطالب كتاب المسالك ابن خردادبه است‌.
روي هم رفته چهار راه‌نامهٴ اسلامي داريم كه مكمل يكديگر است‌. يادداشت‌هاي مرا راجع به ابن‌ خردادبه و يعقوبي (نيمهٴ دوم سدهٴ نهم‌)، ابن رسته و قدامه ببينيد. راه‌نامهٴ جيهاني در دست نيست‌.
راجع به بلخي فقرهٴ رياضيات را دربالا ببينيد (د).

هَمْداني‌

ابو محمد حسن بن احمد بن يعقوب همداني ابن حائك‌1 در يك خانوادهٴ يمني زاده شد؛ در 945 - 946 در زندان صنعا درگذشت‌. جغرافي‌دان‌، باستان‌شناس و منجم عرب‌. كتابي در جغرافياي عربستان (به نام صفات جزيرةالعرب‌) و كتاب عظيمي در تاريخ و باستان‌شناسي يمن‌ نوشت‌، موسوم به الاكليل‌. اين كتاب حاوي اطلاعات زيادي دربارهٴ عقايد علمي اعراب قديم‌ است (جهان‌شناسي‌، نجوم‌، حكمت طبيعي‌). او جداول نجومي يمن را نيز تدوين كرد.

ابودُلَف‌

ابودلف مسعر بن مُهَلْهَل خزرجي ينبوعي‌، در يَنْبُع‌، در نزديكي مكه‌، زاده شد؛ در دربار نصر بن‌ احمد بن اسماعيل امير ساماني (امارتش از 913 تا 942) در بخارا برآمد. شاعر و سياح‌. در حدود 942 همراه سفير امير هندو كلاتله بن شخبر از راه تبت به جنوب هند رفت و از راه‌ كشمير، افغانستان و سيستان مراجعت كرد. او داستان سفرش را در كتابي به نام عجائب‌البلدان‌ نوشت‌، كه ياقوت و قزويني چكيده‌اي از آن را نقل كرده‌اند.

مسعودي‌

ابوالحسن علي بن حسين بن علي مسعودي در حدود اواخر سدهٴ سوم ه ، يعني پيش از 912 در بغداد زاده شد. دست كم ده سال آخر عمرش را در شام و مصر گذراند، در حدود 957 در قاهره‌ درگذشت‌. عرب معتزلي‌، سياح‌، جغرافي‌دان‌، مورخ‌. سفرهاي زيادي كرد. با اين حال در مورد دامنهٴ مسافرت‌هايش اغراق شده‌، مثلاً بسيار جاي ترديد است كه او واقعاً به چين و ماداگاسكار رسيده باشد. مهم‌ترين اثر موجودش مُرُوج‌الذَهَب و معادن‌الجواهر نام دارد، كه دايرةالمعارفي‌ تاريخي و جغرافيايي است و در حدود 947 تأليف شده (در 956 - 957 تهذيب شده‌). اهميت‌